Universidad de Vigo Galego | Castellano

Facultad de Bellas Artes de Pontevedra, Universidad de Vigo

Facultade de
BELAS ARTES
 
Ofertas de titulacións
 
Estudantes
 
Mediateca
 
Sistema de garantía de calidade
 
 
 
 
Facultade de Belas Artes de Pontevedra.
R/ Maestranza, 2
36002 Pontevedra

sdfba@uvigo.es
986 80 18 00
Novas

20/06/2017
Entrevista a Alberto Vázquez


Se en algo se distingue a práctica artística é no extenso abanico de posibilidades que ofrece, conformando unha armazón de profesións onde a creatividade funciona como eixo vertebrador para despois expandirse entre as diferentes linguaxes plásticas e expresivas. Exemplo diso é o traballo de Alberto Vázquez (A Coruña, 1980), que desenvolve a súa traxectoria no campo da ilustración e a animación audiovisual. Aprovecitamos para falar con Alberto con motivo da conferencia Do papel ao píxel, que impartiu na Facultade no mes de abril durante a Semana da Creatividade e a Innovación.

Director de animación, ilustrador e debuxante de cómics, Alberto Vázquez publicou asiduamente en medios como El PaísLa voz de Galicia, Vanity FairCommunication Arts ou Boston Globe magazine e os seus libros foron editados tanto en España como no estranxeiro. Como animador audiovisual, escribiu e dirixiu diferentes traballos. Os seus filmes estiveron en catro ocasións nomeados aos Premios Goya, alzándose co Goya á Mellor Curtametraxe de Animación en 2012 e en 2017 co Goya á mellor película de animación por Psiconautas e mellor curtametraxe de animación por Decorado. Ademais, obtivo numerosos premios (Festival de Annecy, Chicago, Foyle -preseleccionado para os Oscars-, Expotoon ou Meliés de prata) e as súas obras foron exhibidas en prestixiosos festivais internacionais. 

Psiconautas (fotograma), 2015.

Moitos creadores que se dedican a un tipo de cinema independente, máis libre ou afastado das fórmulas comerciais, valoran a bagaxe creativa que achega Belas Artes fronte a outras carreiras centradas en cuestións técnicas, que adoitan seguir unha liña máis mercantil. Segundo a túa experiencia, que poderías dicirnos da túa etapa de formación na Universidade? É Belas Artes unha boa opción para desenvolver un perfil como o teu?

Como ben dis, é certo que no ensino moitas veces o profesorado ou o alumnado está moi preocupado de cuestións técnicas, sobre todo en animación. Preocúpanse do manexo de programas, de como fan nesta película para conseguir este efecto, cales son os procesos para entrar na industria… Iso está moi ben, pero si que é certo que se descoida bastante toda a parte creativa e conceptual. Cada persoa elixe o que quere na súa vida pero é certo que hai un baleiro neste sentido. Belas Artes está moi ben porque tocas moitos paus, les moitas cousas, estudas fotografía, pintura, escultura, ilustración, deseño… e dalgunha maneira logo o aplicas ao traballo que queres facer. A min ocorreume, eu non estudei animación, non fixen ningún máster nin estudei ningún programa, nin como dirixir animación, nin como se fai un storyboard… nada diso. Todo o que fixen foi pola miña conta, aplicando todos os conceptos que estudei en Belas Artes e tamén antes da carreira. Todos os libros que les, por exemplo, fanche ter unha bagaxe. Si que considero que Belas Artes é unha boa carreira para desenvolver toda esa parte conceptual.

Inicias a túa traxectoria como ilustrador. Colaboraches con revistas e publicaches diferentes cómics, cando e por que decides pór movemento ás túas imaxes?

Profundei no mundo do debuxo a través de descubrir o cómic. O cómic ten unha cousa moi boa que é que podes contar historias dunha maneira moi directa, sen grandes medios económicos máis aló da tinta e o papel. É un medio moi directo, bastante parecido á narrativa ou a literatura no sentido da escritura; o debuxo é un vehículo para poder contar historias. Cando contas as túas propias historias acabas desenvolvendo unha maneira persoal de debuxar, os teus propios personaxes e o teu propio estilo. É un medio moi atractivo. Ademais, o mundo da ilustración tamén é unha profesión, une o artístico e o laboral. Podes traballar en xornais, revistas, traballar con axencias de publicidade ou deseño gráfico... Entón, eu cheguei á ilustración a través do cómic tamén por unha cuestión laboral, para poder vivir ben do debuxo. Doutra banda, fai oito anos recibín un mail dun produtor e guionista vasco que se chama Pedro Rivero, que é con quen dirixín Psiconautas, dicíndome que lle gustaban moito varios cómics meus e que se nunca pensara en levalo a animación. Eu contesteille que si, pero que non sabería nin como empezar. Xuntos comezamos todo este proxecto da película, un proceso longo que durou como oito ou nove anos entre montaxe, conseguir financiamento, etc. Pero todo empezou así, porque un produtor se puxo en contacto comigo por un traballo que realizara hai practicamente doce anos. Foi un pouco por casualidade pero en realidade veño do mundo do cómic e grazas ao cómic entrei na animación.

Entre as diferenzas que separan a ilustración, digamos, tradicional co tipo de ilustración creada para realizar un filme de animación é obvio o recurso do movemento, que leva unha metodoloxía moi diferente. Doutra banda, xa estabas acostumado a dotar os teus debuxos dunha historia. Que aspectos do teu traballo como ilustrador serviron de apoio no mundo audiovisual?

O cómic e o cinema parecen medios moi ligados, os dous son narración secuencial dunha historia e pode parecer que son o mesmo pero logo cada medio ten as súas propias regras e os seus propios conflitos. No cómic, por exemplo, o gran recurso estilístico é a elipse temporal, entre viñeta e viñeta pode pasar o tempo que queiras, desde un segundo a unha vida. Non hai problema porque no cómic, como vas atrás e adiante, esas elipses asúmense moi ben. Con todo, trasladar iso mesmo á animación é moi complexo, pódelo trasladar, pero tes que facer moitas pausas e podes perder ou despistar ao espectador nalgúns momentos. O cómic é un medio moito máis libre narrativamente, no sentido de que podes facer moitas máis cousas porque como está escrito, impreso, podes revisar ben as páxinas. En cambio, na animación hai que dalo todo máis mascado, tes que ter moito coidado con que os personaxes parézanse, cos raccord entre planos, a continuidade na narración… En animación tes que facelo todo ti: as voces, o son, o vento, a choiva… xéralo todo ti, mentres que no cómic, pola súa propia iconicidade, o lector entende e pon todo da súa parte, é máis libre. O meu traballo como ilustrador serviume na animación para conceptualizar imaxes, crear metáforas visuais, buscar elementos simbólicos, ideas… Tanto o cómic como a ilustración, no meu caso, están moi presentes no traballo de animación porque é de onde veño. Creo que se nota que son un director de animación que vén doutro campo, o cómic serviume para poder desenvolver o meu propio universo.

Como comentabas, Psiconautas nace primeiro en forma de cómic. Como foi a experiencia de pasalo ao medio audiovisual?

O uso da cor e das metáforas visuais é, sobre todo, o que trasladei. A cor en Psiconautas é unha cor expresiva e simbolista, non naturalista, ten unhas gamas limitadas… Todo iso vén un pouco da influencia do libro ilustrado. Doutra banda, se colles o cómic, Psiconautas, e os pasas directamente ao traballo audiovisual dáche para unha película de 35 ou 40 minutos aproximadamente. Houbo que ampliar tramas e personaxes, houbo que ampliar ideas… ese foi un pouco o camiño. O cómic tamén axuda a entender ben o storyboard, que é un paso importantísimo. O storyboard xa é a película, a visión dos planos, a visión narrativa… é certo que logo melloras as composicións pero o storyboard é a base.

Existe no teu traballo un potente contraste entre o amable e o prohibido. Coma se un primeiro golpe de vista nos mergullase nun universo de fantasía, propio dos contos, para despois iniciar un proceso onde a crítica social e a sátira están moi presentes. Que che interesa transmitir a través das túas obras?

A min gústame traballar, como ben dis, coa estética do conto e tamén cos animais antropomorfos. Os animais son iconas, non teñen un rostro definido senón que son universais, pertencen a un mundo global. É dicir, ao ver estas películas e estes personaxes antropomorfos non sabes se son xaponeses, franceses, españois ou de calquera outra parte. Non están situados nun sitio nin nunha época concreta e iso fai o traballo moito máis universal. Moitas veces creo que desde estes contos podes falar, dunha maneira metafórica, de temas completamente reais, presentes no mundo dunha maneira sesgada. Para min iso é imprescindible porque crea infinitas posibilidades. Logo está o contraste entre forma e contido. Gústame que as cousas sexan bonitas, aínda que sexan tristes ou decadentes, que os debuxos sexan chulos e que haxa un sentido estético interesante. Todos estes aspectos combínanse e constrúen un pouco o camiño polo que vou, de maneira consciente ou inconsciente.

Tamén é necesario un equilibrio entre a historia e a súa representación formal. A nivel estilístico, que influencias plásticas destacarías?

Influencias moitas e moi variadas. Por exemplo, hai un autor de cómic que me gusta moito que se chama Jim Woodring, que ten un cómic titulado Frank; interésame o traballo de Roland Topor como ilustrador, como artista e tamén a súa faceta como deseñador na película Planeta salvaxe; gústame o ilustrador Saul Steinberg, que traballa con ideas e conceptos universais, ou os gravados do século XIX. Tamén o cinema, desde o anime, o cinema europeo e independente ou o cinema de autor. En canto á Historia da Arte en xeral, independentemente de que me gusten artistas de moitos tipos, conscientemente non aplico a súa influencia no meu traballo.

Decorado (fotograma), 2015.

Hai un tempo Oliver Laxe denunciaba nun artigo de El País a falta de apoio ao sector audiovisual por parte da televisión pública española, que parece centrarse en traballos de corte comercial sen correr riscos ou apostar pola variedade. Se isto sucede no cinema, cal é a situación no mundo da animación?

Quizais un pouco máis complexa porque a animación ten varias cousas. Por unha banda, a animación para adultos aínda non se entende ben, é dicir, é complicado conseguir apoios. Aínda que Psiconautas entrou a Televisión Española, polo tanto nese sentido non teño nada que dicir. Doutra banda, a animación é moito máis cara. Mentres no cinema de ficción as producións pódense rodar nun ou dous meses, a animación necesita unha produción de quince ou vinte meses, o que implica ter a moito equipo contratado durante todo este tempo. Hai que facer preprodución e posproducción e hai unha gran complexidade técnica detrás de todo iso. É un mundo complicado e os proxectos que fixen foron sempre bastante precarios, con todo o mundo implicado, apostando moito e traballando moi duro. É a única maneira de facer este tipo de proxectos cando te dedicas á animación non comercial. “Animación para adultos non comercial nun mundo de fantasía”, é como ter todas as cartas perdedoras á hora solicitar financiamento. Con todo, ata agora conseguimos financiar todos os proxectos dunha ou outra maneira. Aínda así, non cabe dúbida de que as televisións deberían apoiar proxectos máis diferentes e as subvencións que dá o Estado deberían ser maiores. Vivimos unha situación precaria no cinema en España, temos un investimento moito menor comparado con outros países.

Segue sendo un campo pouco explorado no que moitas veces custa chegar a un espectador adulto (a pesar de que as propostas poidan estar dirixidas a este tipo de público). Que deberiamos comprender, como público, para valorar a animación audiovisual?

Eu creo que a animación é un medio máis para contar historias, non é máis nin menos que outros formatos. É un medio completamente adulto, no que hai moitos traballos e propostas diferentes non só a nivel de ideas e historias senón tamén de técnicas: 2D, 3D, stop motion, xente que traballa con arxila, proxectos experimentais… sobre todo no mundo da curtametraxe hai unha gran liberdade artística. Eu tiven a sorte de poder viaxar moito e participar en festivais e comprobei que se fan moitas menos longametraxes que curtametraxes. É un medio adulto, rico, amplo e libre, que permite contar as cousas doutra maneira, coas súas propias normas e liberdade de posibilidades. Hai que velo como un máis, igual que a ficción ou o experimental, non considero que haxa que facer ningunha alegación cara a el nin tampouco desprestixialo. Asúmoo con naturalidade, sempre me gustaron o debuxo e a animación tanto como o cinema, non fago separacións.

Ti velo e valóralo como un medio máis. Con todo, nótase certa falta de interese por parte do público cara á animación audiovisual. ¿Non?

Non estou de todo de acordo porque hai moitos exemplos de proxectos de animación que triunfaron como Los Simpson, Padre de familia, South Park ou series actuais como Hora de aventuras, que son moi populares. Los Simpson é unha serie con moitas capas de lectura, guións complexos e moitas idas e vindas. Non é certo que á xente non lle interese a animación, hai grandes exemplos de proxectos que triunfaron, moitas películas de Disney, Pixar… Eu creo que, simplemente, cando fas proxectos con pouco diñeiro e pouca promoción é difícil chegar ao público pero isto pasa tamén co cinema de ficción. Ao ano en España fanse moitas películas, pero desas só coñécense unhas poucas e triunfan habitualmente aquelas que contan con grandes orzamentos e actores famosos. Tes, por exemplo, a José Coronado con Carmen Machi e Luis Tosar e xa tes asegurado certo éxito. Logo vai Oliver Laxe, gaña un premio en Cannes e a quen lle importa? Só a un público cinéfilo que valora estas cousas. Pasa un pouco o mesmo no sector da animación independente, pero eu non creo que a animación non interese. Hai moitas películas e series que as poden ver nenos ou adultos e que teñen o seu interese independentemente da idade, que teñen unha mirada crítica tamén. Outra cousa é que o meu cinema de animación non lle interese ao gran público (risas) pero eu son consciente do que fago, como o fago e por que o fago. Tamén escribín outros proxectos máis comerciais que algún día farei. Quero dicir, hai que ser consciente de en que mundo nos movemos, se o que queres é ter plena liberdade para desenvolver as túas ideas e estar no teu mundo artístico terás que entender que non teñas moito diñeiro para facelo e que, ás veces, non poidas chegar a un público masivo. Ademais, moitas veces tampouco hai diñeiro para promoción polo que non podes esperar unha gran publicidade na túa película. Aquí o único que triunfa son os proxectos de Atresmedia e Mediaset que poden facer o que queiran a nivel difusión, que vas facer contra iso?

Nos Premios Goya 2017 alzácheste con dous galardóns: á mellor longametraxe de animación por Psiconautas e ao mellor curto de animación por Decorado. Dixeches nalgunha ocasión que as túas películas non están pensadas para este tipo de certames. Poderías profundar nesta cuestión? 

O que quero dicir é que é bo que proxectos independentes, sen ánimo comercial, entren nos premios da industria española precisamente porque non están pensados para ser industria. Isto é ao que me refiro, nós competiamos cunha película de Antena 3. É bo para nós e é bo para os premios Goya que se abra o abanico a todo tipo de proxectos, que poidan competir nun equilibrio filmes máis comerciais con outros que non o son tanto. Creo que é un paso adiante para nós e para a industria. Evidentemente, Decorado non está pensado para gañar o Goya ou os Óscar, xoga a outras cousas e está máis enfocado ao mundo dos festivais. Pero é bo normalizar e permitir que os traballos comerciais entren no mundo independente e viceversa, se hai calidade dá igual que as cousas se crucen.

Terás xa novos proxectos en mente. Algún que che faga especial ilusión?

Estou a empezar unha nova longametraxe que se chama Unicorn Wars (As guerras do unicornio), que está baseado nunha curtametraxe miña titulada Sangue de unicornio e é unha especie de parodia do xénero bélico, unha guerra relixiosa e física entre osiños de peluche e unicornios. Ademais, teño un proxecto de serie para adultos en marcha e outro de serie infantil e un proxecto de curtametraxe. 

Non está nada mal.
Non, non está mal. E, mentres, sigo facendo libros para editoriais e publicando ilustracións. Moita lea.

Para mirar a conferencia Do papel ao píxel pinchar este enlace.



volver